Không còn dừng ở các cơ sở liên quan chung đến ngành dầu khí, diễn biến mới cho thấy chiến sự đã chạm tới “trái tim” của hệ thống năng lượng khu vực, kéo theo những hệ lụy dài hạn cho kinh tế toàn cầu.
Theo tờ The Guardian, việc hai bên tấn công các cơ sở khai thác khí đốt thượng nguồn không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn phản ánh nguy cơ lan rộng của chiến tranh sang lĩnh vực năng lượng, vốn được xem là huyết mạch của Trung Đông và thị trường thế giới.
Nguy cơ tác động dài hạn đến kinh tế toàn cầu
Chuỗi sự kiện bắt đầu khi một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Iran khiến hoạt động tại mỏ khí Shah ở Abu Dhabi phải tạm dừng. Đây là cơ sở có công suất khoảng 1,28 tỷ feet khối khí mỗi ngày, đóng góp khoảng 20% nguồn cung khí của UAE và 5% sản lượng lưu huỳnh dạng hạt toàn cầu - nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón.
Chỉ một ngày sau, một cơ sở sản xuất thuộc mỏ khí South Pars - mỏ khí lớn nhất thế giới mà Iran khai thác chung với Qatar - tiếp tục bị tấn công. Đây là nguồn năng lượng nội địa quan trọng bậc nhất của Iran, trong bối cảnh nước này thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu điện.
Dù chưa có xác nhận chính thức, truyền thông khu vực cho rằng vụ tấn công nhằm vào South Pars có thể do Israel thực hiện với sự đồng thuận của Mỹ. Trước đó, cả Washington và Tel Aviv được cho là đã tránh nhắm vào các cơ sở năng lượng của Iran để hạn chế nguy cơ trả đũa lan rộng trong khu vực.
Điểm đáng lo ngại nhất của các cuộc tấn công này nằm ở hậu quả lâu dài. Nếu xung đột sớm lắng dịu, hoạt động xuất khẩu dầu khí có thể phục hồi trong vài tháng. Tuy nhiên, thiệt hại trực tiếp đến năng lực sản xuất có thể mất nhiều năm để khắc phục.
Các chuyên gia cảnh báo rằng việc mất đi một phần đáng kể sản lượng sẽ khiến thị trường không thể bù đắp nguồn cung ngay cả khi chiến sự kết thúc. Đặc biệt, nếu các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị phá hủy, thời gian sửa chữa có thể kéo dài nhiều năm.
Ngay sau vụ tấn công South Pars, giá dầu đã tăng mạnh do lo ngại gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Áp lực này không chỉ mang tính kinh tế mà còn ảnh hưởng đến chính trị, nhất là tại Mỹ khi giá nhiên liệu leo thang trong bối cảnh nhạy cảm trước các kỳ bầu cử.
Phản ứng căng thẳng từ các quốc gia trong khu vực
Sau vụ tấn công, Iran đã liệt kê hàng loạt cơ sở dầu khí của Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất UAE và Qatar là “mục tiêu hợp pháp”, đồng thời cảnh báo người dân cần sơ tán. Không lâu sau đó, các vụ nổ lớn được ghi nhận tại Riyadh.
Qatar lên án hành động này là leo thang nguy hiểm và vô trách nhiệm, cho rằng nó đe dọa trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu. UAE cũng đưa ra cảnh báo tương tự về nguy cơ bất ổn khu vực.
UAE rạng sáng 19/3 đã lên án các cuộc tấn công do Iran tiến hành nhằm vào cơ sở khí đốt Habshan và mỏ Bab, gọi đây là một bước leo thang nguy hiểm trong bối cảnh xung đột Trung Đông đang ngày càng căng thẳng. Giới chức Abu Dhabi cho biết hoạt động khai thác khí tại các khu vực này đã phải tạm dừng sau khi hệ thống phòng không đánh chặn các mục tiêu trên không xung quanh cơ sở năng lượng.
Trong khi đó, các cuộc tấn công tiếp tục lan rộng khi Iran bị cáo buộc nhắm vào cơ sở khí đốt tại Qatar, gây hư hại đáng kể tại khu công nghiệp Ras Laffan. Doha đã phản ứng bằng cách trục xuất hai nhà ngoại giao Iran. Saudi Arabia cũng cho biết đã đánh chặn các thiết bị bay không người lái nhằm vào hạ tầng năng lượng của mình.
Một câu hỏi đặt ra là liệu những thiệt hại này có thể nhanh chóng được sửa chữa hay không. Bài học từ cuộc chiến Iraq năm 2003 cho thấy việc phục hồi sản xuất dầu khí mất nhiều thời gian hơn dự kiến. Dù hàng tỷ USD được đầu tư, phải mất hơn hai năm để sản lượng quay lại mức trước chiến tranh.
Những khó khăn tương tự cũng đang được ghi nhận tại Ukraine, nơi hạ tầng năng lượng bị tấn công liên tục và gặp trở ngại lớn về thiết bị, chuỗi cung ứng và nhân lực trong quá trình sửa chữa.
Vai trò vượt ra ngoài kinh tế của năng lượng vùng Vịnh
Ở Trung Đông, năng lượng không chỉ là nguồn thu mà còn là nền tảng của ổn định xã hội và chính trị. Các chính phủ trong khu vực duy trì “hợp đồng xã hội” với người dân thông qua việc phân phối lợi ích từ dầu khí, đồng thời sử dụng nguồn lực này để thu hút lao động nước ngoài và duy trì mức sống.
Bên cạnh đó, năng lượng còn đóng vai trò quan trọng trong quan hệ ngoại giao. Mối quan hệ hòa dịu mong manh giữa Iran và Saudi Arabia trước đây phần nào được thúc đẩy bởi nhu cầu giảm căng thẳng để phát triển kinh tế. Với Qatar, mỏ South Pars không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là cầu nối ngoại giao với Iran.
Chính vì vậy, việc các cơ sở sản xuất năng lượng trở thành mục tiêu quân sự không chỉ làm gia tăng rủi ro chiến sự mà còn đe dọa cấu trúc ổn định vốn đã mong manh của toàn bộ khu vực Trung Đông.
